جيحون و خوارزم بدون مدافع ماند . دولت تزارى اولين دسته سپاه قزاق و روس‌هاى سفيد را به خيوه روانه كرد و از تفرقه‌ى بزرگى كه بعد از جنگ سرخس بين حكام و امراء و سران ايلات تركمان پيش آمده بود ، استفاده نمود و نفوذ نظامى خود را در خوارزم برقرار ساخت و همين امر مقدمه‌ى تسخير و استعمار تركستان غربى و از دست رفتن متصرفات ايران در كنار جيحون بود . تسخير هرات ( 1273 هجرى قمرى ) به‌طورى كه قبلا اشاره كرده‌ايم ، هنگامى كه محمد شاه براى سركوبى ياغيان فارس و اصفهان عازم جنوب ايران بود و مقدمات طغيان آقا خان محلاتى فراهم مىشد ، حكومت انگليسى هند دست بر روى افغانستان گذاشت و درصدد برآمد كه امراى محلى را با مقاصد خود همراه كند . امير دوست محمد خان باركزايى ، حاكم قندهار ، با پيشرفت سياست انگليس در افغانستان مخالف بود و ميل داشت به همدستى و كمك ايران هميشه خود و اولادش بر افغانستان حكومت كنند . انگلستان براى جلوگيرى از مقاصد امير دوست محمد خان ، يكى از عمال خود سر ويليام ماگناتن « 1 » را به همراهى شاه شجاع الملك ( شاه شجاع ) پسر تيمور شاه درانى ، كه از دشمنان ديرين خاندان باركزايى افغان بود ، با 000 / 20 سپاهى هندى و افغانى به قندهار روانه كرد . زدوخورد بين شجاع الملك و امير دوست محمد خان قريب به سه سال ( از 1255 تا 1258 هجرى ) طول كشيد و در آن مدت به شرحى كه گذشت ، سياست مسموم‌كننده انگلستان پيوسته وسيله‌ى گرفتارى و سرگرمى محمد شاه را به امور شهرستان‌هاى جنوب ايران فراهم مىساخت و او را از توجه به امور افغانستان بازمىداشت و ضمنا سفرا و نمايندگان سياسى انگلستان در ايران مرتبا به وسيله‌ى يادداشت و نامه ، شاه و صدراعظم بىكفايت او حاجى ميرزا آغاسى را از مداخله در امور افغانستان و حمايت از امير دوست محمد خان ، كه پيوسته از ايران استمداد مىكرد ، برحذر مىداشتند . بر اثر حملات سخت شاه شجاع به قندهار ، امير دوست محمد خان هواخواه ايران ، آن شهر را از دست داد و شاه شجاع درانى به سلطنت افغانستان جنوبى رسيد . امير مزبور با فرزندان خود ابتدا به خوارزم رفت و درصدد جلب حمايت خان خوارزم برآمد و چون از او مأيوس گرديد ، به ايران پناهنده شد ولى برادر او اكبر خان در برابر شاه شجاع الملك مقاومت ورزيد و در

--> ( 1 ) - Sir William Magnaghten